Κείμενο απελπισμένου

 

 

Από μια πρόσφατη έρευνα της αμερικανίδας Doris Graber, εκ των γνωστότερων αναλυτών στο χώρο των μέσων ενημέρωσης, προέκυψε ένα συμπέρασμα το οποίο εξηγεί πολλά στο χώρο των ελληνικών και διεθνών media. Η Graber βρήκε πως όταν οι ειδήσεις (των τηλεοπτικών σταθμών, εφημερίδων, κλπ) επικεντρώνονται σε συγκεκριμένα «σοβαρά κοινωνικά προβλήματα» τότε οι άνθρωποι έχουν την τάση να σκέφτονται με ποιον τρόπο θα λυθούν αυτά τα προβλήματα, να συζητούν, κλπ. Αντίθετα, όταν οι ειδήσεις επικεντρώνονται στο πολιτικό παιχνίδι με γενικολογίες (του τύπου «τι εννοούσε ο Ευαγγ. Βενιζέλος…», «τι κρύβει η δήλωση Μέρκελ», κλπ) τότε οι πολίτες είτε δεν αντιδρούν καθόλου, είτε καταλαμβάνονται από αισθήματα παραίτησης, αφού νιώθουν πως η διαμάχη είναι κάτι που δε μπορούν να ελέγξουν.

 

Η έρευνα της Graber, που αναφέρεται στο εξαιρετικό βιβλίο «Informing the News» του καθηγητή του Πανεπιστημίου Χαρβαρντ Thomas Patterson, εξηγεί γιατί τα τηλεοπτικά δελτία έχουν στην ουσία καταργήσει τα ρεπορτάζ για τα καθημερινά προβλήματα των πολιτών, για τις επιπτώσεις της κρίσης σε εκατοντάδες χιλιάδες υποθέσεις. Αντί για έρευνες και ρεπορτάζ των κοινωνικών επιπτώσεων της κρίσης, ο τηλεοπτικός χρόνος γεμίζει με τους «παραθυράκηδες» οι οποίοι, ως νέες Πυθίες, εξηγούν στον απελπισμένο πολίτη «τι εννούσε η Μέρκελ» και γιατί «ο Βενιζέλος καθυστέρησε δέκα λεπτά στο ραντεβού» με κάποιον άλλον επίσημο. Ο απελπισμένος τηλεθεατής απλώς επιλέγει τον πρωθιερέα ή την πρωθιέρεια του γούστου του αφού η θεματολογία είναι σχεδόν η ίδια σε σχεδόν όλα τα τηλεοπτικά κανάλια.

 

Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και οι περισσότερες εφημερίδες, με τα νούμερα από τις κυκλοφορίες να αποκαλύπτουν εικόνα πλήρους απαξίωσης και τους δημοσιογράφους να θεωρούνται «ηχεία ανούσιας πολιτικολογίας και παραπληροφόρησης». Πολλοί προφήτες θεωρούν, μάλιστα, δεδομένο το θάνατο του Τύπου, αφού στην εποχή του Διαδικτύου όλοι μπορούν να είναι δημοσιογράφοι και εκδότες. Ολοι επισκεπτόμαστε καθημερινά κάποιες ιστοσελίδες (αρκετές από τις οποίες δηλώνουν «εναλλακτικές» ώστε να διαφοροποιηθούν από τα παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης) γνωστών ή άγνωστων αναλυτών προκειμένου να ενημερωθούμε. Κάποιοι, μάλιστα, ορκίζονται πως ουδέποτε επισκέπτονται παραδοσιακά μέσα, αλλά ενημερώνονται μόνο από τα «εναλλακτικά». Οι πλέον προχωρημένοι θεωρούν πως σύντομα η «δημοσιογραφία των πολιτών» θα υποκαταστήσει τους παραδοσιακούς δημοσιογράφους.

 

Διαφορετική άποψη έχουν, όμως, έγκυροι παρατηρητές των media, όπως ο Thomas Patterson. Οπως εξηγεί στο βιβλίο του, «για πρώτη φορά έχουμε πρόσβαση σε τόσο μεγάλη ποσότητα πληροφορίας, αλλά ταυτόχρονα για πρώτη φορά έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη από πληροφόρηση που βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία και όχι σε φημολογία και σκοπιμότητες». Προσθέτει πως «η αξιόπιστη πληροφόρηση για την καθημερινότητά μας γίνεται ένα ολοένα και πιο σπάνιο προϊόν και η «δημοσιογραφία των πολιτών» δε μπορεί να μας την παρέχει σε καθημερινή βάση». Ο ίδιος, βέβαια, τονίζει πως για να επιβιώσει η δημοσιογραφία και οι δημοσιογράφοι πρέπει να ξεφύγουν από το σημερινό σπιράλ του θανάτου που δημιουργεί η ακατάσχετη φλυαρία, η πολιτικολογία και η προπαγάνδα. Θα επιβιώσουν όσοι προσφέρουν, μέσω της γνώσης, την καλύτερη προσέγγιση με βάση πραγματικά γεγονότα και περιστατικά και όχι όσοι χαϊδεύουν αυτιά με θεωρίες συνωμοσίας.

 

Κάποιοι πιθανώς θα έχουν ήδη αγανακτήσει διαβάζοντας όσα υποστηρίζει ο Patterson, αλλά μια απλή περιήγηση στο Διαδίκτυο μπορεί να τους πείσει. Η περίφημη μπλογκόσφαιρα είναι κυρίως χώρος ανταλλαγής απόψεων ή υποστήριξης διαφόρων θέσεων / θεωριών και όχι συλλογής πρωτογενών πληροφοριών και έρευνας. Δεν το δείχνουν μόνο οι έρευνες από αμερικανικά και ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, το καταλαβαίνει όποιος περιηγείται καθημερινά στο Διαδίκτυο. Στο ίδιο μοτίβο κινούνται και τα λεγόμενα κοινωνικά δίκτυα (social media) όπως το Facebook και το Twitter. Το έγκυρο αμερικανικό Pew Institute έχει ασχοληθεί επισταμένα με τα social media και οι έρευνές του δείχνουν πως η πλειοψηφία των μηνυμάτων αφορά προσωπικά δεδομένα και πληροφορίες. Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό αναφέρεται σε κοινωνικά ή πολιτικά ζητήματα.

 

Οσοι αμφισβητούν τη δυνατότητα της «δημοσιογραφίας των πολιτών» να απαντήσει στην ανάγκη των πολιτών για έγκυρη ενημέρωση δε στηρίζουν το σημερινό μοντέλο των «τηλεπαραθύρων», του παραμάγαζου της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας, της φημολογίας και του lifestyle. Αναλυτές όπως ο Patterson εξηγούν πως ο σημερινός «θόρυβος» από την ομοβροντία πληροφοριών δεν είναι τυχαίος. Ενίοτε ο «θόρυβος» παράγεται με στόχο να προκαλέσει σύγχυση και να συμβάλλει στην παραπληροφόρηση των πολιτών. Γι’ αυτό και επί σχεδόν έξι χρόνια αδυνατούμε να συμφωνήσουμε στις αιτίες που οδήγησαν στη χρεοκοπία και στην καταστροφή της χώρας. Γι’ αυτό και ενώ βρισκόμαστε στο χείλος του γκρεμού, αδυνατούμε να συμφωνήσουμε σε πρωτοβουλίες για τη διάσωση της Ελλάδας. Τα media παράγουν καθημερινά 5 – 10 εκδοχές της πραγματικότητας και ο καθείς διαλέγει αυτή που τον βολεύει.

 

Η πολυετής απαξίωση των μέσων ενημέρωσης δυσκολεύει πρωτοβουλίες που γίνονται στο χώρο, από ανθρώπους καλών προθέσεων. Ολοι τοποθετούνται στο ίδιο τσουβάλι και πίσω από κάθε αναλυτή αναζητείται ο «διαπλεκόμενος» που τον χρηματοδοτεί. Η κατάσταση χειροτερεύει από τους ανώνυμους «σχολιαστές» των κοινωνικών δικτύων που μπορούν άνετα να σου φορτώσουν και το προπατορικό αμάρτημα χωρίς να μπορείς να αμυνθείς. Αλλά και τους βασιλιάδες του copy / paste τους «επιχειρηματίες» του Διαδικτύου που ζουν παρασιτικά αντιγράφοντας τη δουλειά δημοσιογράφων από εφημερίδες, ενημερωτικά portals ή blogs. Ορισμένοι από αυτούς θεωρούν πως αφού δηλώνουν «aggregators» μπορούν να κλέβουν άνετα τη δουλειά άλλων.

 

Γι’ αυτό, όσοι βιάζονται να καταδικάσουν τα παραδοσιακά μέσα, ας ρίξουν μια δεύτερη ματιά στην καθημερινή σοδειά πληροφόρησης. Οι πρωτογενείς ειδήσεις και οι μεγάλες έρευνες εξακολουθούν να παράγονται από τις εφημερίδες, παρά τη χαμηλή κυκλοφορία και τα πενιχρά διαφημιστικά έσοδα σε σύγκριση με το παρελθόν. Αυτές τις ειδήσεις ή έρευνες ανακυκλώνουν την υπόλοιπη ημέρα τα μπλογκς και τα κοινωνικά δίκτυα. Φυσικά και γίνονται σοβαρές αποκαλύψεις από μεμονωμένους χρήστες ή ομαδικές πρωτοβουλίες στα κοινωνικά δίκτυα. Αποτελούν, όμως, σταγόνα στον ωκεανό.

 

Κόντρα στην άποψη σύμφωνα με την οποία οι πολίτες καταναλώνουν εύπεπτες και σύντομες ειδήσεις, έρευνες στις ΗΠΑ δείχνουν πως μεγαλύτερη επισκεψιμότητα και επιρροή στο κοινό του Διαδικτύου έχουν οι μεγάλες έρευνες και τα εκτενή πρωτογενή ρεπορτάζ για κοινωνικά ζητήματα. Δηλαδή αυτό που κάνουν ακόμα και σήμερα οι εφημερίδες (και οι ενημερωτικές ιστοσελίδες του Διαδικτύου που λειτουργούν με βάση το μοντέλο μιας εφημερίδας), έστω και αν πρέπει να αυξήσουν την ποιότητα και την ποσότητα.

 

 

Advertisements
This entry was posted in Ιστορίες, Κρίση, Media. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s